1. Wat is een maatschap?

De maatschap is een vennootschapsvorm zonder rechtspersoonlijkheid, geregeld in de artikelen 4:1 tot en met 4:3 van het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (WVV).

Vanuit praktisch oogpunt is de maatschap een bijzonder laagdrempelige structuur. Ze kan worden opgericht via een onderhandse overeenkomst, zonder tussenkomst van een notaris en zonder publicatieverplichting. Er is geen minimumkapitaal vereist, geen neerleggingsplicht van een jaarrekening en geen verplichting tot inschrijving in de Kruispuntbank van Ondernemingen wanneer ze geen economische activiteit uitoefent. Die combinatie van flexibiliteit, discretie en eenvoud maakt de maatschap tot een populair vehikel in de vermogensplanning.

2. Het fiscaal gunstig karakter van de maatschap

2.1 Fiscale transparantie als hoeksteen

Het meest bepalende fiscale kenmerk van de maatschap is haar volkomen fiscale transparantie. Omdat de maatschap geen rechtspersoonlijkheid heeft, is ze zelf niet onderworpen aan de vennootschapsbelasting of de rechtspersonenbelasting. De inkomsten die de maatschap genereert worden fiscaal geacht onmiddellijk en rechtstreeks toe te komen aan de vennoten, naar verhouding van hun deelgerechtigheid, en dit zonder conversie van de aard van de inkomsten. Dat laatste is cruciaal: een dividend dat de maatschap ontvangt op aandelen die ze aanhoudt, blijft dus een dividend in hoofde van de vennoten. Een meerwaarde op een kunstwerk blijft een meerwaarde. De maatschap kan als het ware worden weggedacht.

Die fiscale transparantie heeft verstrekkende gevolgen. Wanneer de maatschap aandelen aanhoudt die tot het privévermogen van de vennoten behoren, worden de vennoten voor fiscale doeleinden beschouwd als de rechtstreekse houders van die aandelen. Meerwaarden die de maatschap realiseert op de verkoop van zulke aandelen, worden beoordeeld in hoofde van de achterliggende vennoten-natuurlijke personen. Indien die meerwaarden kwalificeren als normale verrichtingen van beheer van een privévermogen in de zin van artikel 90, eerste lid, 9°, eerste gedachtestreepje WIB 92, waren ze onder het oude regime in beginsel niet belastbaar als divers inkomen.

2.2 De maatschap in de vermogensplanning: controle behouden, vermogen overdragen

Een van de meest gebruikte toepassingen van de maatschap situeert zich in de familiale vermogensplanning. De klassieke techniek verloopt als volgt: ouders brengen hun vermogen — doorgaans een effectenportefeuille of aandelen onder in een familievennootschap, zijnde een maatschap.

Vervolgens schenken ze de deelbewijzen van de maatschap aan hun kinderen, terwijl ze zichzelf aanstellen als zaakvoerder. Op die manier dragen de ouders het economische eigendom van het vermogen over aan de volgende generatie, maar behouden ze de volledige zeggenschap over het beheer en de uitkeringen via het zaakvoerderschap. De kinderen worden onmiddellijk volle eigenaar van de deelbewijzen, maar kunnen niet zelfstandig over het onderliggende vermogen beschikken zolang de ouders als zaakvoerder optreden.

Fiscaal is deze constructie bijzonder aantrekkelijk. De schenking van de deelbewijzen kan, mits correcte uitvoering, plaatsvinden zonder tussenkomst van een notaris en bijgevolg zonder schenkbelasting, op voorwaarde dat de schenker de vijfjaarstermijn van artikel 2.7.1.0.5 VCF overleeft. Overlijdt de schenker binnen die vijf jaar, dan is erfbelasting verschuldigd op de waarde van de geschonken deelbewijzen. Let op, deze mogelijkheid staat ter discussie in de rechtsleer waardoor deze rechtshandeling en de haalbaarheid ervan in de praktijk nog steeds leiden tot onduidelijkheid.

De inbreng van aandelen in de maatschap zelf geeft in principe geen aanleiding tot een belastbaar realisatiemoment, omdat de maatschap fiscaal transparant is en de inbreng niet als een overdracht ten bezwarende titel wordt beschouwd wanneer de vennoten hun eigen aandelen in onverdeeldheid brengen zonder dat er een eigendomsoverdracht naar derden plaatsvindt. Vlabel heeft in meerdere voorafgaande beslissingen bevestigd dat deze techniek, mits correcte uitvoering en voldoende niet-fiscale motieven, niet als fiscaal misbruik wordt beschouwd.

3. De maatschap en de nieuwe meerwaardebelasting op aandelen

Sinds 1 januari 2026 is in België een algemene meerwaardebelasting op financiële activa van kracht, ingevoerd bij wet van 6 april 2026. De belasting is een personenbelasting die van toepassing is op meerwaarden gerealiseerd bij de overdracht onder bezwarende titel van financiële activa binnen het privévermogen. Het tarief bedraagt in de meeste gevallen 10%, met een jaarlijkse vrijstelling van 10.000 euro per persoon. Omdat de maatschap fiscaal transparant is, valt ze uitdrukkelijk binnen het toepassingsgebied van deze belasting: alle verrichtingen van de maatschap worden fiscaal toegerekend aan de achterliggende vennoten-natuurlijke personen.

Dit heeft concrete gevolgen voor bestaande maatschapstructuren. Wanneer een maatschap beursgenoteerde effecten of andere financiële activa verkoopt en daarbij een meerwaarde realiseert, wordt die meerwaarde omgeslagen naar de individuele vennoten in verhouding tot hun deelgerechtigheid. Elk van hen kan zijn jaarlijkse vrijstelling van 10.000 euro benutten.

Dat is meteen ook een van de resterende fiscale voordelen van de maatschapstructuur onder het nieuwe regime: door het vermogen te spreiden over meerdere vennoten — ouders en kinderen — kunnen meerdere vrijstellingen worden benut, wat de effectieve belastingdruk op de portefeuille als geheel drukt. Stel dat een maatschap met vijf vennoten een meerwaarde van 40.000 euro realiseert, dan is per vennoot slechts 8.000 euro belastbaar, wat volledig binnen de vrijgestelde schijf valt.

Toch brengt de nieuwe meerwaardebelasting ook aanzienlijke risico's mee voor wie een maatschap gebruikt of overweegt op te richten. De inbreng van aandelen in een maatschap is wettelijk vrijgesteld van meerwaardebelasting, maar de inbreng van andere financiële activa — zoals obligaties of een gemengde effectenportefeuille — kan wél een belastbaar realisatiemoment creëren.

Voorts is de ontbinding van de maatschap op zich niet belastbaar, maar de daaropvolgende verdeling van de activa onder de vennoten wordt beschouwd als een overdracht onder bezwarende titel en geeft in principe aanleiding tot meerwaardebelasting, zelfs wanneer er economisch gezien geen winst wordt gerealiseerd. Ook de uittreding van een vennoot wordt gelijkgesteld met een uitonverdeeldheidtreding en is belastbaar, met het risico op een dubbele heffing wanneer de maatschap eerst activa verkoopt om de uittreding te financieren en de uittredende vennoot vervolgens opnieuw wordt belast op zijn aandeel.