De wet van 8 november 2023

De oorzaak is de wet van 8 november 2023 betreffende het statuut van bewindvoerder over een beschermde persoon. Die wet hervormt in de eerste plaats de gerechtelijke bewindvoering, maar een aantal bepalingen werken rechtstreeks door naar de zorgvolmacht, die nochtans volledig buiten de rechtbank om tot stand komt. Oorspronkelijk zou de hervorming gefaseerd in werking treden, met het gros van de bepalingen uiterlijk op 1 september 2025. Door de lange regeringsvorming en het ontbreken van budget voor het nieuwe register besliste het federale parlement op 17 juli 2025 om de inwerkingtreding met twee jaar uit te stellen. De nieuwe datum is 1 september 2027, tenzij de Koning een vroegere datum vastlegt.

Familiale of professionele lasthebber

De kern van de hervorming is een strikt onderscheid tussen een familiale en een professionele lasthebber. Het onderscheid bestond in de praktijk al, maar wordt nu uitdrukkelijk gedefinieerd in het Burgerlijk Wetboek en doorgetrokken naar de zorgvolmacht. Familiaal is wie tot de naaste kring van de beschermde persoon behoort: de ouders, de echtgenoot, de wettelijk samenwonende partner, de meerderjarige kinderen, de leden van het feitelijke gezin en de naaste familieleden. Ook wie nauwe persoonlijke banden onderhoudt met de lastgever of instaat voor diens dagelijkse zorg valt onder die categorie. Voor hen verandert er niets: zij moeten geen enkele bijkomende voorwaarde vervullen.

Iedereen die niet onder die definitie valt, wordt voortaan als professioneel beschouwd. Denk aan een accountant, een advocaat, een financieel adviseur of een andere externe vertrouwenspersoon. Het is precies in die categorie dat de nieuwe drempels liggen. Om na 1 september 2027 nog te mogen optreden, moet zo iemand ingeschreven zijn in het Nationaal Register van Professionele Bewindvoerders en een erkende opleiding hebben voltooid.

Die opleiding is geen formaliteit. Zij bestaat uit vijf onderdelen: een juridisch luik, een luik over het dagelijks beheer van een bewindvoering, een luik over de kennis van medische stoornissen, een luik over de communicatie met de beschermde persoon en zijn omgeving, en een luik over de deontologische regels. Daarnaast moet de kandidaat een reeks verklaringen afleggen en aan bijkomende vereisten voldoen, opgesomd in artikel 27 van de wet, dat het toekomstige artikel 555/23 van het Gerechtelijk Wetboek wordt. De opname in het register is bovendien niet definitief: zij moet om de twee jaar opnieuw worden aangevraagd, met het bewijs van minstens acht uur permanente vorming in die periode.

Wat met bestaande zorgvolmachten?

Een bestaande zorgvolmacht vervalt niet automatisch op 1 september 2027. Het ogenblik dat telt, is het ogenblik waarop de lasthebber effectief moet optreden, omdat u wilsonbekwaam bent geworden. Gebeurt dat na die datum, dan geldt de nieuwe wet onverkort. Is de aangewezen professionele lasthebber op dat moment niet geregistreerd, dan kan die persoon de volmacht niet uitvoeren. Is er geen geldige opvolger aangeduid, dan dreigt alsnog een gerechtelijk bewind. Het scenario dat u met uw zorgvolmacht net wilde vermijden, doet zich dan toch voor, en op het slechtst denkbare moment: u kunt de akte dan zelf niet meer aanpassen.

De regel geldt bovendien niet alleen voor de lasthebber in eerste orde. Ook de opvolgende lasthebber die u voor alle zekerheid hebt aangeduid, en de lasthebber ad hoc die enkel optreedt bij een belangenconflict, moeten aan dezelfde voorwaarden voldoen.

Laat uw zorgvolmacht screenen

De eerste vraag is wie u hebt aangeduid. Gaat het om uw partner of uw kinderen, dan verandert er niets. Gaat het om een vriend, een buur of iemand die instaat voor uw dagelijkse zorg, dan is de kwalificatie als familiale lasthebber vatbaar voor discussie. In dat geval is het aangewezen om in de akte zelf uitdrukkelijk te omschrijven waarom die persoon tot uw naaste kring behoort, met een gedetailleerde motivering. Dat kost vandaag enkele regels tekst en voorkomt morgen een betwisting op het ogenblik dat niemand die nog kan uitklaren.

Wilt u toch een beroep doen op een deskundige die niet onder de wettelijke definities valt, dan blijft er een oplossing. U kunt die persoon aanstellen als raadgever of vertrouwenspersoon naast een lasthebber die wel aan de voorwaarden voldoet. Zijn betrokkenheid blijft dan verzekerd, zonder dat hij formeel als lasthebber moet optreden.

Behalve de vraag wie als lasthebber is aangeduid, verdient ook de inhoud van de zorgvolmacht een kritische blik. Veel oudere volmachten zijn erg summier. Zijn de bevoegdheden rond schenkingen, herbelegging en vermogensplanning uitdrukkelijk en voldoende gedetailleerd geregeld? Een lasthebber kan enkel doen wat de volmacht hem toestaat, en voor handelingen waarvoor de wet een notariële akte vereist, moet ook de volmacht zelf notarieel zijn. Controleer meteen ook of de zorgvolmacht wel degelijk werd geregistreerd in het Centraal Register van Lastgevingsovereenkomsten. Zonder die registratie krijgt zij geen uitwerking.

Wacht niet tot 2027

Een zorgvolmacht treedt nu eenmaal pas in werking op het ogenblik dat u ze niet meer kunt wijzigen, en wilsonbekwaamheid laat zich niet inplannen. Wie zijn volmacht vandaag laat nakijken, heeft nog alle tijd om een alternatief te bespreken. Wie wacht, loopt het risico dat de aanpassing er nooit meer komt.